Τρίτη 30 Οκτωβρίου 2012

Άρειος Πάγος 296/2012: Διάκριση σύμβασης εξαρτημένης εργασίας με σύμβαση ανεξάρτητων υπηρεσιών.Εργατικό ατύχημα- δικαίωμα χρηματικής ικανοποίησης λόγω ψυχικής οδύνης


Απόφαση 296 / 2012    (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)
Αριθμός 296/2012
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ
Β1′ Πολιτικό Τμήμα
Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ηλία Γιαννακάκη, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Βασίλειο Λυκούδη, Βαρβάρα Κριτσωτάκη, Ανδρέα Δουλγεράκη και Δημήτριο Κόμη, Αρεοπαγίτες.
Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του την 10η Ιανουαρίου 2012, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:
Των αναιρεσειόντων: 1) Ομόρρυθμης εταιρείας με την επωνυμία “Α. Λ. – Ε. Μ. ΟΕ”, που εδρεύει στο Αίγιο και εκπροσωπείται νόμιμα, 2) Ε. Μ. του Χ., κατοίκου …, 3) Ζ. Ζ. του Ν., κατοίκου … και 4) Α. Λ. του Ι., κατοίκου …. Εκπροσωπήθηκαν όλοι από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Βικτωρία Μουτζουρίδου με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.
Των αναιρεσιβλήτων: 1) Δ. χας Ε. Σ., το γένος Γ. Κ., 2) Μ. Σ. του Ε., 3) Κ. Σ. του Ε., 4) Μ. συζ. Κ. Σ., 5) Κ. Σ. του Ε. και Μ. συζ. Κ. Σ., ως ασκούντων τη γονική μέριμνα επί του ανηλίκου τέκνου τους Ε. Κ. Σ., όλων κατοίκων …, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Αθανάσιο Καρέλα και 6) ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία “ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ ΑΕ”, που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Δημήτριο Ντανάκα με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.
Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 25-10-2005 αγωγή των ήδη πέντε πρώτων αναιρεσιβλήτων, την από 17-4-2006 παρεμπίπτουσα αγωγή της ήδη έκτης των αναιρεσιβλήτων, την από 6-11-2006 προσεπίκληση σε αναγκαστική παρέμβαση – παρεμπίπτουσα αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων και την από 7-2-2007 προσεπίκληση σε αναγκαστική παρέμβαση – παρεμπίπτουσα αγωγή της ανώνυμης υδροηλεκτρικής εταιρείας με την επωνυμία “ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΑΧΑΪΑΣ ΑΕ”, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αιγίου και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 22/2008 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 86/2011 του Εφετείου Πατρών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 2-5-2011 αίτησή τους.
Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Βαρβάρα Κριτσωτάκη διάβασε την από 28-12-2011 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε να γίνουν δεκτοί οι, πρώτος, τρίτος, έκτος, έβδομος και όγδοος, λόγοι της αιτήσεως αναιρέσεως και να απορριφθούν οι λοιποί.
Ο πληρεξούσιος των πέντε πρώτων αναιρεσιβλήτων ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.
ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ
Επειδή από τις διατάξεις των άρθρων 648 επ. του ΑΚ και 6 του Ν. 765/1943, που διατηρήθηκε σε ισχύ και μετά την εισαγωγή του ΑΚ (άρθρ. 38 Εισ.Ν. ΑΚ), συνάγεται ότι σύμβαση εξαρτημένης εργασίας υπάρχει όταν οι συμβαλλόμενοι αποβλέπουν στην παροχή της εργασίας που συμφωνήθηκε και στον μισθό, ανεξάρτητα από τον τρόπο πληρωμής του, και ο εργαζόμενος υπόκειται στη νομική και προσωπική εξάρτηση από τον εργοδότη. Η εξάρτηση αυτή εκδηλώνεται με το δικαίωμα του τελευταίου να δίνει δεσμευτικές για τον εργαζόμενο εντολές και οδηγίες, ως προς τον τρόπο, τόπο και χρόνο παροχής της εργασίας και να ασκεί εποπτεία και έλεγχο για την διαπίστωση της συμμορφώσεως του εργαζομένου προς αυτές. Η υποχρέωση μάλιστα του εργαζομένου να δέχεται τον έλεγχο του εργοδότη και να συμμορφώνεται προς τις οδηγίες του ως προς τον τρόπο παροχής της εργασίας, αποτελεί το βασικό γνώρισμα της ως άνω εξαρτήσεως, η οποία μπορεί να είναι χαλαρότερη στις περιπτώσεις που ο εργαζόμενος αναπτύσσει πρωτοβουλία κατά την εκτέλεση της εργασίας του, λόγω των επιστημονικών ή τεχνικών του γνώσεων, αλλά θα πρέπει να υπάρχει για να θεωρηθεί η εργασία του ως εξαρτημένη. Εξάλλου, σύμβαση ανεξάρτητων υπηρεσιών υπάρχει όταν ο εργαζόμενος παρέχει αντί μισθού τις υπηρεσίες του, χωρίς να υπόκειται στον έλεγχο και την εποπτεία του εργοδότη ή να είναι υποχρεωμένος να συμμορφώνεται προς τις εντολές και οδηγίες αυτού, ιδίως ως προς τον τρόπο και τον χρόνο παροχής των υπηρεσιών του. Και στην σύμβαση αυτή, πάντως, υπάρχει κάποια δέσμευση και εξάρτηση, όπως συμβαίνει σε κάθε περίπτωση που αναλαμβάνονται υποχρεώσεις με ενοχική σύμβαση και γι’ αυτό ακριβώς η συμμόρφωση του εργαζομένου προς όρους της συμβάσεώς του, που μπορούν να έχουν σχέση και με τον τόπο ή τα χρονικά πλαίσια παροχής της εργασίας, δεν υποδηλώνουν, χωρίς άλλο, εξάρτηση αυτού από τον εργοδότη, με την προεκτεθείσα έννοια. Οπωσδήποτε το δικαίωμα του εργοδότη να δίνει εντολές και οδηγίες ως προς τον τρόπο, τον τόπο και τον χρόνο παροχής της εργασίας και να ελέγχει την συμμόρφωση του εργαζομένου προς αυτές, καθώς και η έκταση των αντίστοιχων υποχρεώσεων του τελευταίου, αποτελούν ενδεικτικά στοιχεία της υπάρξεως εξαρτήσεως, η οποία όμως δεν εξαρτάται μόνον από το αν συντρέχουν όλα ή τα περισσότερα από τα στοιχεία αυτά. Διότι εκείνο που διακρίνει την εξαρτημένη εργασία από την ανεξάρτητη δεν είναι το ποσοτικό στοιχείο, δηλαδή η σώρευση περισσότερων ενδείξεων δεσμεύσεως και εξαρτήσεως, αλλά το ποιοτικό, δηλαδή η ιδιαίτερη ποιότητα της δεσμεύσεως και εξαρτήσεως, η οποία έχει για τον υποβαλλόμενο σε αυτή εργαζόμενο συνέπειες που καθιστούν απαραίτητη την ιδιαίτερη ρύθμιση της σχέσεώς του με τον εργοδότη και δικαιολογούν την ειδική προστασία του από το εργατικό δίκαιο. Το ποιοτικό αυτό στοιχείο συνάγεται από την εκτίμηση των όρων και εν γένει συνθηκών παροχής της εργασίας και διαφέρει κατά περίπτωση, ανάλογα με το είδος και την φύση της εργασίας, συνδυαζόμενο δε με τις υφιστάμενες ενδείξεις εξαρτήσεως, παρέχει ασφαλέστερο κριτήριο για την διάκριση της εξαρτημένης εργασίας από την ανεξάρτητη (Ολ.ΑΠ. 28/2005). Περαιτέρω, από τα άρθρα 914, 932 του ΑΚ και 1, 16 του ν. 551/1915 προκύπτει ότι χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη ή ψυχική οδύνη οφείλεται και επί εργατικού ατυχήματος, όταν συντρέχουν οι όροι της αδικοπραξίας. Οι διατάξεις του άρθρου 16 § 1 του ν. 551/1915, κατά τις οποίες ο παθών σε εργατικό ατύχημα ή τα κατά το άρθρο 6 αυτού πρόσωπα δικαιούνται να εγείρουν την αγωγή του κοινού αστικού δικαίου και να ζητήσουν πλήρη αποζημίωση μόνον όταν το ατύχημα μπορεί να αποδοθεί σε δόλο του εργοδότη ή των προστηθέντων του ή όταν επήλθε σε εργασία στην οποία δεν τηρήθηκαν οι διατάξεις νόμων, διαταγμάτων ή κανονισμών για τους όρους ασφαλείας των εργαζομένων και εξαιτίας της μη τηρήσεως αυτών, αναφέρονται στην επιδίκαση αποζημιώσεως για περιουσιακή ζημία και όχι στη χρηματική ικανοποίηση για ηθική ζημία, για την οποία δεν υπάρχει πρόβλεψη στον ανωτέρω νόμο και εφαρμόζονται γι’ αυτό μόνο οι γενικές διατάξεις. Επομένως, για να δικαιούται η οικογένεια του θανατωθέντος σε εργατικό ατύχημα χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ψυχικής οδύνης αρκεί, να συντέλεσε στην επέλευση του ατυχήματος πταίσμα του εργοδότη του θανατωθέντος ή του κυρίου του έργου ή των προστηθέντων απ’ αυτούς (άρθρ. 922 ΑΚ) με την έννοια της διάταξης του άρθρου 914 ΑΚ, δηλαδή της υπαίτιας και παράνομης πράξης ή παράλειψης. Από τις διατάξεις των άρθρων 297, 298, 330 και 914 ΑΚ συνάγεται ότι προϋποθέσεις της ευθύνης προς αποζημίωση από αδικοπραξία είναι η υπαιτιότητα του υποχρέου, η οποία υπάρχει και στην περίπτωση της αμέλειας, δηλαδή όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές, το παράνομο της πράξης ή παράλειψης αυτού και η ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της πράξης ή της παράλειψης κα της επελθούσας ζημίας. Η παράνομη έναντι του ζημιωθέντος συμπεριφορά μπορεί να συνίσταται όχι μόνο σε θετική πράξη αλλά και σε παράλειψη, εφόσον στην τελευταία περίπτωση ο υπαίτιος ήταν υποχρεωμένος να ενεργήσει, η υποχρέωσή του δε αυτή σε πράξη μπορεί να επιβάλλεται από δικαιοπραξία, από το νόμο ή από την καλή πίστη, κατά την κρατούσα κοινωνική αντίληψη, πράγμα που υπάρχει ιδίως, όταν ο υπαίτιος με ενέργειές του δημιούργησε μια επικίνδυνη κατάσταση από την οποία είναι δυνατό να προκύψει ζημία σε τρίτους. Αιτιώδης συνάφεια υπάρχει, όταν η πράξη ή παράλειψη του ευθυνόμενου προσώπου ήταν κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας ικανή και μπορούσε αντικειμενικά να επιφέρει κατά τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων το επιζήμιο αποτέλεσμα. Η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας ότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ως αποδειχθέντα επιτρέπουν το συμπέρασμα να θεωρηθεί κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας ορισμένο γεγονός ως πρόσφορη αιτία της ζημίας υπόκειται στο έλεγχο του Αρείου Πάγου, γιατί είναι νομική αναγόμενη στην ορθή ή μη υπαγωγή από το δικαστήριο της ουσίας των διδαγμάτων της κοινής πείρας στην αόριστη νομική έννοια της αιτιώδους συνάφειας. Tέλος, κατά το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ επιτρέπεται αναίρεση, αν η απόφαση του δικαστηρίου της ουσίας δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως, αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ανεπάρκεια αιτιολογιών κατά την έννοια της διάταξης αυτής υπάρχει, όταν δεν προκύπτουν από την απόφαση σαφώς και επαρκώς τα περιστατικά που είναι κατά το νόμο αναγκαία για τη στοιχειοθέτηση στη συγκεκριμένη περίπτωση της διάταξης ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόστηκε.
Στην προκείμενη περίπτωση όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση το Εφετείο δέχτηκε ανελέγκτως τα εξής: Η πρώτη αναιρεσείουσα εταιρία που εδρεύει στο Αίγιο, με την επωνυμία “Α. Λ. – Ε. Μ. Ο.Ε”, με διακριτικό τίτλο “Αχαιός – κατασκευές”, με ομόρρυθμους εταίρους τους Α. Λ. του Ι. και Ε. Μ. του Χ., η οποία έχει σκοπό την επί κέρδει ανάληψη και κατασκευή ιδιωτικών και δημοσίων τεχνικών έργων και την εμπορία οικοδομικών υλικών, συνήψε με το από 30.5.2003 Εργολαβικό, που καταρτίστηκε μεταξύ αυτής και της εταιρείας, που εδρεύει στην Αθήνα με την επωνυμία “Υδροηλεκτρική Αχαΐας ΑΕ”, σύμβαση υπεργολαβίας. Ειδικότερα η συμβληθείσα με την αναιρεσείουσα εταιρεία είχε αναλάβει την κατασκευή υδροηλεκτρικού έργου στον ποταμό Κερενίτη στη θέση “Μπουφουσκιά” Αιγίου. Με το ανωτέρω εργολαβικό η πρώτη αναιρεσείουσα ανέλαβε την κατασκευή μέρους των εργασιών και συγκεκριμένα τις χωματουργικές εργασίες εκσκαφής και διανοίξεως οδών, εκσκαφής τάφρου για την τοποθέτηση αγωγού, τον καταβιβασμό και την τοποθέτηση του αγωγού μεταφοράς νερού, τη συγκόλληση των σωλήνων και τη μόνωση των συγκολλήσεων, την επίχωση του αγωγού, τον έλεγχο των συγκολλήσεων του αγωγού με διεισδυτικά υγρά και τη δοκιμή της πιέσεως με νερό κ.λπ. Περαιτέρω συμφωνήθηκε ότι το έργο θα κατασκευαστεί σύμφωνα με τις εγκεκριμένες μελέτες, πλην ελαχίστων μικρών αποκλίσεων, καθ’ υπόδειξη της εργοδότριας, ότι τα μηχανήματα που θα απαιτηθούν για την κατασκευή του έργου και το προσωπικό, που θα απασχοληθεί είναι της επιλογής και ευθύνης της εργολήπτριας, η οποία είναι αποκλειστικά υπεύθυνη για την τήρηση των κανόνων ασφαλείας και υγιεινής του προσωπικού που θα απασχοληθεί και φέρει την ευθύνη για τις ζημιές που θα προξενηθούν από εκείνους, στους οποίους θα αναθέσει την εκτέλεση τμηματικών εργασιών και ότι φέρει την ευθύνη για τα ατυχήματα που θα συμβούν στους εργάτες ή υπαλλήλους αυτής ή τρίτους, εφόσον η ευθύνη οφείλεται στην υπαιτιότητα της εργολήπτριας ή του προσωπικού της ή και σε παράλειψή της. Η δε εργοδότρια δικαιούται να επιβλέπει το έργο. Για την εκτέλεση του έργου, που είχε αναλάβει να εκτελέσει η αναιρεσείουσα εταιρεία χρησιμοποιούσε το με αριθ. πλαισίου S/N 86584 cc μηχάνημα έργων (εκσκαφέας] ιδιοκτησίας της που ήταν ασφαλισμένο ως “εργαλείο” για σωματικές βλάβες και υλικές ζημίες στην έκτη αναιρεσίβλητη, (εναγομένη και παρεμπιπτόντως ενάγουσα) ασφαλιστική εταιρεία με το με αριθ. … συμβόλαιο. Κατά το χρόνο ενάρξεως του έργου η πρώτη αναιρεσείουσα δεν κατείχε άδεια κυκλοφορίας – χρήσης αυτού (Μ.Ε). Στις 14.10.2003 εκδόθηκε από τη Νομ. Αυτ/ση Αχαϊας η με αριθ. … Ι.Χ άδεια. Το μηχάνημα χειριζόταν ο τρίτος αναιρεσείων H. Z., ο οποίος είχε συνάψει σύμβαση εξηρτημένης εργασίας με την πρώτη αναιρεσείουσα εργολήπτρια εταιρεία ως βοηθός χειριστή. Ωστόσο δεν κατείχε άδεια μηχανοδηγού ¬ χειριστή μηχανημάτων τεχνικών έργων κατά παράβαση των διατάξεων των άρθρων 1, 2, 3 και 4 του Π.Δ 31/1990 “περί επιβλέψεως της λειτουργίας, χειρισμού και συντηρήσεως μηχανημάτων εκτελέσεως τεχνικών έργων”. Μεταγενέστερα εκδόθηκε η με αριθ. Π-5242/ 11.12.2006 άδεια της Νομ. Αυτ/σης Αχαΐας. Την εργασία συγκολλήσεως των σωλήνων, η οποία αποτελούσε συμβατική υποχρέωση της αναιρεσείουσας εταιρείας, είχε αναλάβει δυνάμει προφορικής συμφωνίας με το νόμιμο εκπρόσωπο της τελευταίας ο Ε. Σ., που κατείχε συσκευή ηλεκτροσυγκόλλησης με δύο βοηθούς. Η ως άνω προφορική συμφωνία αποτελούσε σύμβαση εξαρτημένης εργασίας ορισμένου χρόνου με καταληκτικό χρονικό σημείο την αποπεράτωση εκ μέρους του Ε. Σ. του συγκεκριμένου – έργου (ηλεκτροσυγκόλληση των σωλήνων ύδρευσης), διότι μεταξύ των συμβληθέντων υπήρχε εξάρτηση ως προς το χρόνο και τον τόπο της παροχής εργασίας εκ μέρους του ως άνω Ε. Σ., αλλά και την παροχή δεσμευτικών οδηγιών προς αυτόν για τον τρόπο εκτέλεσης του έργου με αποτέλεσμα ο τελευταίος να έχει ενταχθεί και ενσωματωθεί στην εν γένει εκμετάλλευση της πρώτης αναιρεσείουσας εταιρείας. Στις 11.10.2003 ο τρίτος αναιρεσείων βοηθός χειριστή Χ. Ζ. εκτελούσε εργασίες εκσκαφής τάφρου και τοποθέτησης σωλήνων εντός αυτής κατά μήκος του ποταμού Κερενίτη. Κατά την εκσκαφή η συσκευή ηλεκτροσυγκόλλησης ήταν τοποθετημένη παραπλεύρως του δρόμου προς την πλευρά της τάφρου, έτσι ώστε η όδευση των καλωδίων να εφάπτεται ή και να τέμνει τη διαδρομή που ακολουθούσε ο εκσκαφέας καθώς προχωρούσε στην εκσκαφή της τάφρου. Ο Ε. Σ. προκειμένου να αποφευχθεί βλάβη των καλωδίων της συσκευής ηλεκτροσυγκολλήσεως επεχείρησε να μετακινήσει τα καλώδια. Ευρισκόμενος μεταξύ του πρανούς και του εκσκαφέα ο τρίτος αναιρεσείων χειριστής εκτέλεσε περιστροφή της μπούμας του εκσκαφέα, προκειμένου να απορρίψει τα υλικά εκσκαφής στην άκρη του δρόμου, με αποτέλεσμα να συνθλιβεί ο ανωτέρω ηλεκτροσυγκολλητής μεταξύ του πρανούς και του περιστρεφόμενου πυργίσκου και να υποστεί ρήξη σπληνός και μεσεντερίου και κάταγμα λεκάνης. Το ατύχημα οφείλεται σε συντρέχουσα ασυνείδητη αμέλεια των τριών πρώτων εναγομένων και του παθόντος. Ειδικότερα η πρώτη των εναγομένων ανέθεσε τον χειρισμό του μηχανήματος στον τρίτο τούτων, ο οποίος εστερείτο άδειας χειρισμού αυτού και το χειριζόταν κατά τον χρόνο του ατυχήματος χωρίς την επίβλεψη του τρίτου εναγομένου αδειούχου χειριστή Ε. Μ., ο οποίος είχε απομακρυνθεί από το σημείο που εκτελείτο η εκσκαφή και συνέβη το ατύχημα αυτός (αδειούχος χειριστής) απομακρύνθηκε, ενώ λειτουργούσε και εκτελούσε εργασίες εκσκαφής το μηχάνημα, παραλείποντας να επιβλέπει και να κατευθύνει τον βοηθό χειριστή, με αποτέλεσμα να μην αντιληφθεί την κίνηση του παθόντος ώστε να την αποτρέψει ή να δώσει εντολή στον χειριστή για τη διακοπή της λειτουργίας του εκσκαφέα ή τη μη εκτέλεση της περιστροφής. Οι αναιρεσείοντες ισχυρίζονται ότι ο τρίτος τούτων (Χ. Ζ.) νόμιμα χειριζόταν το μηχάνημα, έστω και χωρίς άδεια χειριστού, αφού είχε την επίβλεψη του δευτέρου τούτων αδειούχου χειριστή και ότι αποκλειστικά υπεύθυνη ήταν η ανωτέρω εργοδότρια εταιρεία και μη διάδικος στην παρούσα δίκη ανώνυμη Υδροηλεκτρική εταιρεία “Υδροηλεκτρική Αχαΐας ΑΕ”, η οποία δεν είχε ορίσει συντονιστή του έργου και δεν τήρησε τα μέτρα ασφαλείας. Οι ισχυρισμοί αυτοί πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι κατ’ ουσίαν, αφού ο αδειούχος χειριστής δεν επέβλεπε τον μη αδειούχο κατά το χρόνο του ατυχήματος και περαιτέρω ορίζεται συντονιστής σε θέματα ασφαλείας μόνο σε εργοτάξια, όπου είναι παρόντα, πολλά συνεργεία. Στην προκειμένη περίπτωση ήταν παρόν μόνο το συνεργείο της αναιρεσείουσας υπεργολάβου, η οποία είχε συμβατική υποχρέωση να λάβει τα απαιτούμενα μέτρα ασφαλείας. Περαιτέρω αποδείχτηκε ότι ο παθών ενήργησε αυτοβούλως χωρίς προηγούμενη συνεννόηση με τον αδειούχο χειριστή και επιβλέποντα τον βοηθό εναγόμενο, αλλά και χωρίς να εφιστήσει την προσοχή του τελευταίου με οποιοδήποτε πρόσφορο τρόπο…. (αναφέρονται αναλυτικά οι καταθέσεις των μαρτύρων και του παθόντος ως προς τις συνθήκες του ατυχήματος). Από τις ανωτέρω περιγραφές των συνθηκών του ατυχήματος από τον παθόντα οποίες αποτελούν εξώδικη ομολογία αυτού για το συντρέχον πταίσμα του ιδίου στην επέλευση του ατυχήματος, δεν προκύπτει ότι αυτός κατέστησε προηγουμένως γνωστή την πρόθεσή του να μεταβεί στο σημείο του ατυχήματος.
Συνεπώς πρέπει να γίνει δεκτή ως βάσιμη και κατ’ ουσίαν η ένσταση περί συντρέχοντος πταίσματος του παθόντος. Ο παθών νοσηλεύτηκε στο Γεν. Νοσοκομείο Αιγίου μέχρι 23.10.2003, όπου υποβλήθηκε σε σπληνεκτομή και στη συνέχεια σε αποκατάσταση του κατάγματος της λεκάνης. Εξήλθε από το Νοσοκομείο στις 23.10.2003. Επανήλθε για επανεξέταση και αλλαγή του τραύματος στις 29.10.2003. Κατά τη διάρκεια της επανεξετάσεως απεβίωσε από ανακοπή της καρδιακής λειτουργίας και οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου. Κατά την νεκροψία, που διενεργήθηκε από τους ιατρούς Ι. Α. και Χ. Ο., διαπιστώθηκε ότι η καρδιά του θανόντος έφερε έμφραξη της πρόσθιας στεφανιαίας αρτηρίας. Ο Π. Α. ιατρός – χειρούργος με την με αριθ. 2925/2010 Ένορκη Βεβαίωση κατέθεσε ότι ο θάνατος του παθόντος προήλθε από απόφραξη της πρόσθιας στεφανιαίας αρτηρίας και δεν σχετίζεται με τoν τραυματισμό του και ότι το Stress των χειρουργικών επεμβάσεων το είχε ξεπεράσει. Την ίδια άποψη εξέφρασε ενώπιον του ανωτέρω προανακριτικού υπαλλήλου με την από 29.7.2004 Ένορκη κατάθεσή του ο ιατρός – χειρούργος Σ. Α., ο οποίος είχε χειρουργήσει τον θανόντα στο Νοσοκομείο Αιγίου. Ωστόσο δέχθηκε ότι οι χειρουργικές επεμβάσεις επιβαρύνουν τον Οργανισμό. Περαιτέρω ο Ν. Κ., Δ/ντής της Ορθοπεδικής Κλινικής του ανωτέρω Νοσοκομείου στην από 4.8.2004 Ένορκη κατάθεση του ενώπιον του ιδίου προανακριτικού υπαλλήλου, ενώ επεσήμανε τα ευρήματα της νεκροψίας στη συνέχεια κατέθεσε ότι δεν μπορεί να αποκλείσει να υπήρξε σχέση του θανάτου, με την κατάσταση του θανόντος, του οποίου ο οργανισμός είχε επιβαρυνθεί τον τραυματισμό και τις από χειρουργικές επεμβάσεις. Από τα προαναφερθέντα το Δικαστήριο κρίνει ότι ο θάνατος του παθόντος είναι αποτέλεσμα του βιαίου συμβάντος κατά την εκτέλεση της εργασίας του (βιαίας παρενέργεια εξωτερικού αιτίου), ο οποίος δεν ανάγεται αποκλειστικά σε παθολογική προδιάθεση αυτού (παθόντος) και ο οποίος δεν θα συνέβαινε άνευ της ανωτέρω εργασίας, που έθεσε σε κίνηση άλλη ζημιογόνο αιτία και συγκεκριμένα τη νοσηρή προδιάθεση αυτού λόγω εμφράξεως της στεφανιαίας αρτηρίας και πάντως ο ως άνω σοβαρός τραυματισμός του Ε. Σ. ήταν πρόσφορος για να επιφέρει τον μετ’ ολίγας ημέρας θάνατό του, διότι, αν το ατύχημα και ο εξ αυτού τραυματισμός του απολείπονταν, δεν είναι βέβαιο ότι θα επέρχονταν ο θάνατος και επί τη εκδοχή ακόμη ότι ο παθών είχε οργανική προδιάθεση.
Συνεπώς ο θάνατος του προήλθε από εργατικό ατύχημα και οι πέντε πρώτοι αναιρεσίβλητοι συγγενείς του δικαιούνται χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ψυχικής οδύνης. Με την κρίση του αυτή το Εφετείο, σχετικά με τη φύση της σύμβασης ως εξαρτημένης εργασίας που συνέδεε τον θανόντα συγγενή των πέντε πρώτων αναιρεσιβλήτων με την πρώτη αναιρεσείουσα που έχει σημασία για το χαρακτηρισμό του ενδίκου ατυχήματος ως εργατικού, δεν παραβίασε ευθέως ή εκ πλαγίου τις διατάξεις των άρθρων 648 επ. και 6 του ν. 745/1943 που κυρώθηκε με την ΠΥΣ 324/1946 και διατηρήθηκε σε ισχύ μετά την εισαγωγή του ΑΚ με το άρθρο 38 του Εισ.Ν.ΑΚ, αφού περιέλαβε πλήρεις και σαφείς αιτιολογίες που καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο σχετικά με το θέμα αυτό, δεδομένου ότι δέχτηκε ανελέγκτως κατά τα ως άνω αναφερόμενα ότι μεταξύ των συμβληθέντων υπήρχε εξάρτηση ως προς το χρόνο και τον τόπο της παροχής της εργασίας, αλλά και ως προς την παροχή δεσμευτικών οδηγιών προς αυτόν ως προς τον τρόπο εκτέλεσης του έργου με αποτέλεσμα ο θανών να έχει ενταχθεί και ενσωματωθεί στην εν γένει εκμετάλλευση της εργοδότριας εταιρίας και ως εκ τούτου σύμφωνα με τα αναφερόμενα στη μείζονα σκέψη φέρει το χαρακτήρα εξαρτημένης σύμβασης εργασίας. Επομένως, οι, πρώτος, δεύτερο και έβδομος, λόγοι της αιτήσεως αναιρέσεως από τους αριθμούς 1, 19, 5 και 14 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ. είναι αβάσιμοι και πρέπει να απορριφθούν. Περαιτέρω με την ως άνω κρίση του Εφετείο σε σχέση με τον αιτιώδη σύνδεσμο του τραυματισμού του ως άνω συγγενούς των ίδιων αναιρεσιβλήτων με τον επελθόντα θάνατο αυτού δέκα οκτώ (18) ημέρες μετά το ατύχημα, λόγω εμφράξεως της στεφανιαίας αρτηρίας, περιέλαβε ελλιπείς, ασαφείς και αντιφατικές αιτιολογίες με αποτέλεσμα η προσβαλλόμενη απόφαση να στερείται νόμιμης βάσης, αφού λόγω των ως άνω ελλείψεων δεν είναι εφικτός ο αναιρετικός έλεγχος ως προς την εφαρμογή διατάξεων των άρθρων 914, 932 του ΑΚ και 1, 16 του ν. 551/1915. Ειδικότερα, σχετικά με το θέμα του αιτιώδους συνδέσμου, αφού παραθέτει το περιεχόμενο των αναφερομένων στις ένορκες βεβαιώσεις των ως άνω ιατρών, σύμφωνα με τις οποίες ο παθών έπασχε από έμφραξη της πρόσθιας στεφανιαίας αρτηρίας στη συνέχεια με ενδοιαστικές αιτιολογίες καταλήγει ότι ο θάνατος είναι αποτέλεσμα του βιαίου συμβάντος, ο οποίος δεν ανάγεται αποκλειστικά στην παθολογική προδιάθεση αυτού … διότι, αν το ατύχημα και ο εξ αυτού τραυματισμός απολείπονταν, δεν είναι βέβαιο ότι θα επέρχονταν ο θάνατος και επί τη εκδοχή ακόμη ότι ο παθών είχε οργανική προδιάθεση. Επομένως, οι, τρίτος και όγδοος, λόγοι της αιτήσεως αναιρέσεως από τους αριθμούς 1 και 19 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ. είναι βάσιμοι και πρέπει να γίνουν δεκτοί. Επειδή κατά το άρθρο 681 Α του Κ.Πολ.Δ. κατά την ειδική διαδικασία των άρθρων 666, 667 και 670 έως 676 που εφαρμόζεται ανάλογα, δικάζονται οι διαφορές που αφορούν απαιτήσεις αποζημίωσης οποιασδήποτε μορφής που έχουν προκληθεί από αυτοκίνητο μεταξύ των δικαιούχων ή των διαδόχων τους και εκείνων που έχουν υποχρέωση να καταβάλουν αποζημίωση από σύμβαση ασφάλισης αυτοκινήτου μεταξύ των ασφαλιστικών εταιριών και των ασφαλισμένων ή των διαδόχων τους. Με τη διάταξη αυτή δεν καθορίζεται η έννοια του αυτοκινήτου, η οποία (έννοια) ως αφορώσα το ουσιαστικό δίκαιο καθορίζεται από περισσότερες διατάξεις (ν. ΓπΝ/1911, 3674/1928, 4442/1929, 4841/1930, 2367/1953, 4233/1962, 614/1977) και μάλιστα κατά τρόπο διαφορετικό για κάθε ρυθμιζόμενη εκάστοτε περίπτωση. Προκειμένου περί αποζημιώσεως για ζημία που προκλήθηκε από αυτοκίνητο η έννοια αυτού πρέπει να αναζητηθεί στις διατάξεις του ρυθμίζοντος την σχετική περίπτωση ν. ΓπΝ/1911 “περί της εκ αυτοκινήτων ποινικής και αστικής ευθύνης”, στο άρθρο 2 εδ. α του οποίου ορίζεται ότι “αυτοκίνητον κατά την έννοια του παρόντος νόμου είναι το δια μηχανικής δυνάμεως και ουχί επί τροχιών κινούμενον όχημα ή τροχήλατον”. Από την ως άνω διάταξη συνάγεται ότι αυτοκίνητο κατά την έννοια του νόμου είναι κάθε όχημα που κινείται δια μηχανικής δυνάμεως και όχι επί τροχιών, χωρίς να αποτελεί στοιχείο απαραίτητο η με αυτό μεταφορά προσώπων ή πραγμάτων. Έτσι ως αυτοκίνητο νοείται κατά το νόμο ΓπΝ/1911 και ο εκσκαφέας, ο οποίος κατά την εκτέλεση εργασιών προκαλεί με τη λειτουργία του ατύχημα εξ αμελείας του χειριστή τούτου. Εξάλλου, κατά το άρθρο 283 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δ. η παρεμπίπτουσα αγωγή ανάμεσα στους ίδιους διαδίκους στο ίδιο δικαστήριο πρέπει να περιέχει μεταγενέστερη αίτηση του ενός ή άλλου διαδίκου. Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι η παρεμπίπτουσα αγωγή προϋποθέτει κατ’ αρχήν ταυτότητα διαδίκων με την έννοια ότι ασκούνται μεταξύ των διαδίκων της κύριας δίκης εκτός αν ρητά επιτρέπεται η άσκηση της κατά τρίτου (451 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δ).
Στην προκείμενη περίπτωση όπως προκύπτει από τα διαδικαστικά έγγραφα η τέταρτη εναγόμενη στην κύρια αγωγή ασφαλιστική εταιρία “Αγροτική Ασφαλιστική Α.Ε.” η οποία κατά τα αναφερόμενα στην κύρια αγωγή είχε ασφαλίσει τον ζημιογόνο εκσκαφέα για ζημίες σε τρίτους, άσκησε την από 17-4-2006 παρεμπίπτουσα αγωγή της κατά των συνεναγομένων με την κύρια αγωγή της πρώτης, δεύτερου και τρίτου εκ των αναιρεσειόντων, καθώς και κατά του μη εναγομένου με την κύρια αγωγή τετάρτου αναιρεσείοντος με την οποία ζητούσε για τους λόγους που αναφέρει σ’ αυτήν να υποχρεωθούν οι παρεπιπτόντως εναγόμενοι να της καταβάλουν όσα η ίδια θα υποχρεωθεί να καταβάλει στους κυρίως ενάγοντες. Με το περιεχόμενο αυτό η παρεμπίπτουσα αγωγή ορθώς εισήχθη προς εκδίκαση ενώπιον του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου κατά την διαδικασία των εργατικών διαφορών, το οποίο ήταν καθ’ ύλην αρμόδιο σύμφωνα με τα αναφερόμενα στη μείζονα σκέψη και ως εκ τούτου ο πέμπτος λόγος αναιρέσεως αληθώς από τον αριθμό 5 και όχι από τον αριθμό 1 και 14 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ. με τον οποίο προβάλλεται η αιτίαση ότι το Εφετείο εσφαλμένα δεν παρέπεμψε την αγωγή αυτή προς εκδίκαση στο αρμόδιο καθ’ ύλην για την εκδίκαση της Πολυμελές Πρωτοδικείο κατά την τακτική διαδικασία είναι αβάσιμος και πρέπει να απορριφθεί. Κατά το μέρος όμως που το εφετείο έκρινε ότι η παρεμπίπτουσα αγωγή ήταν παραδεκτή και ως προς τον τέταρτο αναιρεσείοντα, ο οποίος δεν ήταν διάδικος στην κύρια αγωγή εσφαλμένα δεν κήρυξε ακυρότητα σύμφωνα με τα αναφερόμενα στη μείζονα σκέψη, αφού η εν λόγω αγωγή είναι απαράδεκτη ως προς τον ως άνω αναιρεσείοντα. Επομένως ο έκτος λόγος από τον αριθμό 14 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός. Μετά ταύτα, πρέπει να απορριφθούν οι ως άνω λόγοι της αιτήσεως αναιρέσεως που αφορούν την καθύλην αρμοδιότητα του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου τόσο ως προς την κύρια, όσο και ως προς την παρεμπίπτουσα αγωγή, να γίνουν δεκτοί οι, τρίτος και έκτος λόγοι της αιτήσεως αναιρέσεως, ενώ παρέλκει η έρευνα των υπολοίπων λόγων αναιρέσεως. Επομένως πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, αφού είναι δυνατή η συγκρότηση του από άλλους δικαστές, εκτός εκείνων που εξέδωσαν την προσβαλλόμενη απόφαση (άρθρο 580 παρ. 3 του Κ.Πολ.Δ.).
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ
Αναιρεί την 86/2011 απόφαση του Εφετείου Πατρών.
Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές. Και
Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων την οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων οκτακοσίων (1.800) ευρώ.
Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 24 Ιανουαρίου 2012. Και
Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 21 Φεβρουαρίου 2012.
Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δεν απαιτείται παράβολο μήνυσης για τα αυτεπαγγέλτως διωκόμενα αδικήματα

Σύμφωνα με ανακοίνωση στο Τμήμα Μηνύσεων της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Αθηνών: ” Από 2-4-2012 παράβολο απαιτείται μόνο για τα απολύτως κατ’έγκληση διωκόμενα εγκλήματα, με εξαίρεση τα εγκλήματα κατά της γενετήσιας ελευθερίας και οικονομικής εκμετάλλευσης της γενετήσιας ζωής. Επίσηςεξαιρούνται από την καταβολή του παραβόλου οι δικαιούχοι νομικής βοήθειας, όπως αυτοί προσδιορίζονται στο άρθρο 1 του ν.3226/2004, ως και δημόσια όργανα και υπάλληλοι για αξιόποινες πράξεις που τελούνται σε βάρος τους κατά την άσκηση των ανατεθειμένων σε αυτούς καθηκόντων. “

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗΣ ΑΠ ΓΙΑ ΤΗΡΗΣΗ Ν.4055/2012


Ακολουθεί το υπ' αριθμόν 121/2012 έγγραφο της επιθεώρησης του ΑΠ για την τήρηση του 4055/2012
Ευχαριστούμε το συνάδελφο ΑΦ που το απέστειλε



Πανελλαδική η αποχή στις 1/11 και 2/11 – Ολομέλεια Προέδρων την 2/11


Την αποχή των δικηγόρων της χώρας από τα καθήκοντά τους την Πέμπτη 1 και την Παρασκευή 2 Νοεμβρίου 2012 αποφάσισε η συντονιστική επιτροπή των Δικηγορικών Συλλόγων Ελλάδος. Οι δικηγόροι αποφάσισαν να απέχουν από τα καθήκοντά τους αντιδρώντας:
«- Στις κατατεθείσες υπό ψήφιση διατάξεις περί επικουρικού κεφαλαίου, οι οποίες καταστρατηγούν θεμελιώδη δικαιώματα των Ελλήνων πολιτών – θυμάτων τροχαίων ατυχημάτων και λοιπών εμπλεκόμενων σε αυτά.
- Στην επιχειρούμενη ένταξη του Τομέα Υγείας του ΕΤΑΑ στον ΕΟΠΥΥ, που ισοδυναμεί με υφαρπαγή των αποθεματικών του υγιούς ταμείου των ελευθέρων επαγγελματιών
-Στα φημολογούμενα φορολογικά μέτρα που αναμένεται να πλήξουν κατά τρόπο πρωτοφανή κοινωνικά άδικο και ανάλγητο αδιακρίτως τον κλάδο των ελευθέρων επαγγελματιών, ο οποίος βιώνει στο μέγιστο βαθμό τις συνέπειες της δυσμενούς συγκυρίας
-Στο στρεβλό τρόπο με τον οποίο γίνεται αντιληπτή στην χώρα μας η δήθεν αναγκαιότητα απελευθέρωσης του δικηγορικού λειτουργήματος κατά τρόπο αναντίστοιχο προς τα ευρωπαϊκά δεδομένα, που καταλήγει να στοχοποιεί τον δικηγόρο στα μάτια της κοινωνίας».
Η συντονιστική επιτροπή των Δικηγορικών Συλλόγων «ζητεί εκ νέου την άμεση απόσυρση των εν λόγω διατάξεων και καλεί την πολιτική ηγεσία τους Βουλευτές να απέχουν από νομοθετικές πρωτοβουλίες που φαλκιδεύουν το κράτος δικαίου και το εν γένει δικαιικό μας σύστημα».
Εν τω μεταξύ, την Παρασκευή 2 Νοεμβρίου θα συγκληθεί εκτάκτως η Ολομέλεια των πρόεδρων των Δικηγορικών Συλλόγων της χώρας με αντικείμενο την επαναξιολόγηση της κατάστασης και τη λήψη σχετικών αποφάσεων.

Παρασκευή 26 Οκτωβρίου 2012

Πόλεμος συμφερόντων μηχανικών – συμβολαιογράφων


Nέες διαστάσεις προσλαμβάνει η διένεξη των μηχανικών με το  υπουργείου Περιβάλλοντος για τα αυθαίρετα, βάζοντας στο φόντο τους συμβολαιογράφους, οι οποίοι πλήττονται από την στάση του Τεχνικού Επιμελητηρίου για συνέχιση των απεργιακών κινητοποιήσεων.
Η κόντρα οξύνεται από τις καταγγελίες του ΤΕΕ ότι πίσω από την επικείμενη νομοθετική ρύθμιση του ΥΠΕΚΑ με την οποία θα παρακάμπτεται το ηλεκτρονικό σύστημα της έκδοσης βεβαιώσεων των μηχανικών και θα εκδίδονται ιδιόχειρες βεβαιώσεις, κρύβονται οι πιέσεις που ασκούν οι συμβολαιογράφοι.
Χαρακτηριστική είναι η επιστολή που απέστειλε την Πέμπτη ο επικεφαλής του ΤΕΕ κ. Χρίστος Σπίρζτης προς τον Πρόεδρο της Συντονιστικής Επιτροπής των Συμβολαιογραφικών Συλλόγων Ελλάδος και Πρόεδρο της Ένωσης Συμβολαιογράφων  κ. Κώστα Βλαχάκη, με την οποία εμμέσως πλην σαφώς, επικρίνει τους συμβολαιογράφους ότι  επιχειρούν να σπάσουν το κοινό μέτωπο των επιστημόνων απέναντι σε μία οδυνηρή κυβερνητική πολιτική.
«Τις δύσκολες εποχές που ζούμε, θα ήταν έγκλημα η διάσπαση της κοινής στάσης των επιστημόνων και η προσπάθεια αντιπαροχής με κάποια ανταλλάγματα που θα ακύρωναν τους αγώνες όχι κάθε κλάδου, αλλά του ελληνικού λαού που η κυβερνητική πολιτική και οι συνοδοιπόροι της δεν λαμβάνουν υπόψη, κατεβάζοντας ρολά ακόμη και στον στοιχειώδη κοινωνικό διάλογο» αναφέρει στην επιστολή του ο κ. Σπίρτζης.
Το ΤΕΕ «δείχνει» τους συμβολαιογράφους και πίσω από την πρόσφατη παρέμβαση του οικονομικού Εισαγγελέα κ. Γρηγόρη Πεπόνη. Ο τελευταίος έχει ζητήσει με δύο διαδοχικές επιστολές που απέστειλε τις προηγούμενες μέρες από το ΤΕΕ διευκρινίσεις σχετικά με την αναστολή του συστήματος που εξυπηρετεί πολύτιμους κρατικούς πόρους αλλά και στοιχεία για την προγραμματική σύμβαση με το υπουργείο Περιβάλλοντος.
Την έντονη διαμαρτυρία του, για την αναστολή της ηλεκτρονικής πλατφόρμας του ΤΕΕ είχε εκφράσει προ ημερών ο κ. Βλαχάκης, επισημαίνοντας ότι η αποχή των μηχανικών είχε νεκρώσει κάθε συναλλαγή μεταβίβασης.
Ο πρόεδρος των συμβολαιογράφων είχε μιλήσει με σκληρή γλώσσα για τους μηχανικούς λέγοντας ότι οι συναλλαγές των πολιτών δεν μπορούν να «εξαρτώνται από τα συμφέροντα κλάδων» και ότι «η άσκηση δημόσιας λειτουργίας δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση κατάχρηση αρμοδιοτήτων».
Πηγή: protothema.gr

Τρίτη 23 Οκτωβρίου 2012

ΑΠ 1323/2011: Επιτρεπτή η χρήση μαγνητοφωνημένης ιδιωτικής συνομιλίας για την απόδειξη της αθωότητας


Με την απόφαση του αυτή ο Άρειος Πάγος επαναλαμβάνει τη θέση του (ΑΠ 1537/2007, ΑΠ 611/2006) ότι το συνταγματικώς προστατευόμενο απόρρητο της επικοινωνίας κάμπτεται βάσει της αρχής της αναλογικότητας και επιτρέπεται η χρήση παρανόμως μαγνητοφωνημένης ιδιωτικής συνομιλίας προκειμένου να αποδειχθεί η αθωότητα του κατηγορουμένου, και όχι μόνο προκειμένου να αποδειχθεί η ενοχή του (ΟλΑΠ1/2001).
Με ρητή αναφορά και στο άρθρο 8 της ΕΣΔΑ κρίνεται ότι η εν αγνοία και χωρίς τη συναίνεση των συνομιλητών μαγνητοφώνηση ιδιωτικής συνομιλίας αποτελεί δέσμευση και περιορισμό στην ελεύθερη  άσκησης της επικοινωνίας. Έτσι, η αποτυπώνουσα την ιδιωτική συνομιλία σχετική μαγνητοταινία είναι απαγορευμένο αποδεικτικό μέσο και δεν λαμβάνεται υπόψη από το δικαστήριο για την κήρυξη της ενοχής ή την επιβολή ποινής ή τη λήψη μέτρων καταναγκασμού. Ωστόσο, με την απόφαση κρίνεται ότι πέραν της απόδειξης της ενοχής, όταν τίθενται σε διακινδύνευση τα έννομα αγαθά του σεβασμό και της προστασίας της ανθρώπινης αξίας (αρ.2 Σ), της τιμή και της ελευθερίας  (αρ.5 παρ.2 Σ), κάμπτεται ο κανόνας του αρ.19 παρ.3 του Συντάγματος της μη χρήσεως των παρανόμως κτηθέντων αποδεικτικών μέσων, όταν αυτά αποτελούν το μόνο προτεινόμενο από τον κατηγορούμενο αποδεικτικό μέσο προς απόδειξη της αθωότητας του, υπό τον περιορισμό πάντα της αρχής της αναλογικότητας (αρ.25 παρ.1 Σ).
Ακολουθεί το κείμενο της απόφασης.

Απόφαση 1323 / 2011    (Ε, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)
ΑΡΙΘΜΟΣ 1323/2011
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ
Ε’ ΠΟΙΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ
Συγκροτήθηκε από τους δικαστές: Μιχαήλ Θεοχαρίδη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Νικόλαο Ζαΐρη, Γεώργιο Αδαμόπουλο, Αικατερίνη Βασιλακοπούλου-Κατσαβριά και Κυριακούλα Γεροστάθη-Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.
Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 4 Μαρτίου 2011, με την παρουσία του Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Νικολάου Παντελή (γιατί κωλύεται ο Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου) και της Γραμματέως Αικατερίνης Φωτοπούλου, για να δικάσει την αίτηση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου περί αναιρέσεως της 265/2010 αποφάσεως του Πενταμελούς Εφετείου Λαρίσης.
Με κατηγορούμενο τον Χ. Ζ. του Α., κάτοικο …, ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ιωάννη Ηρειώτη και πολιτικώς ενάγοντα τον Χ. Χ. του Κ., κάτοικο …, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Κωνσταντίνο Πάσχο.
Το Πενταμελές Εφετείο Λάρισας, με την ως άνω απόφασή του διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ’ αυτή, και ο αναιρεσείων Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου ζητεί τώρα την αναίρεση αυτής, για τους λόγους που αναφέρονται στην με αριθμό και ημερομηνία 50/18-11-2010 έκθεση αναιρέσεως του Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου, η οποία συντάχθηκε ενώπιον της Γραμματέως του Ποινικού Τμήματος του Αρείου Πάγου Γεωργίου Σωφρονιάδη και καταχωρίστηκε στο οικείο πινάκιο με τον αριθμό 1468/2010.
Αφού άκουσε Τον Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου, που ζήτησε να γίνει δεκτή η έκθεση αναίρεσης και τον πληρεξούσιο δικηγόρο του κατηγορουμένου, που ζήτησε όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά.
ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ
Από τη διάταξη του άρθρου 505 παρ.2 εδ.α’ του ΚΠΔ, ο “Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου μπορεί να ζητήσει την αναίρεση οποιασδήποτε καταδικαστικής ή αθωωτικής απόφασης οποιουδήποτε ποινικού δικαστηρίου και για όλους τους λόγους που αναφέρονται στη διάταξη του άρθρου 510 παρ. 1 του ίδιου κώδικα μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και εκείνοι της απόλυτης ακυρότητας της διαδικασίας στο ακροατήριο, της υπέρβασης εξουσίας καθώς και της ελλείψεως της από τα άρθρα 93 παρ. 3 του Συντάγματος και 139 του ΚΠΔ, απαιτούμενης ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας (αρθρ. 510 παρ. 1 στοιχ. Α’, Η’ και Δ’ ΚΠΔ). Προκειμένου δε για αθωωτική απόφαση, έλλειψη της από τα άρθρα 93 παρ. 3 του Συντάγματος και 139 του ΚΠΔ απαιτούμενης ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας, που ιδρύει τον από το άρθρο 510 παρ.1 στοιχ. Δ’ του ΚΠΔ λόγο αναιρέσεως, υπάρχει όταν δεν εκτίθενται σ’ αυτήν με σαφήνεια και πληρότητα τα πραγματικά περιστατικά, που αποδείχθηκαν από την ακροαματική διαδικασία και θεμελιώνουν την ανυπαρξία των αντικειμενικών ή υποκειμενικών στοιχείων του εγκλήματος, οι αποδείξεις από τις οποίες προέκυψαν τα περιστατικά αυτά κι οι νομικοί συλλογισμοί, με τους οποίους το δικαστήριο της ουσίας κατέληξε στην αθωωτική για τον κατηγορούμενο κρίση του.
Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 510 παρ. 1 στοιχ. Η’ ΚΠΔ, υπέρβαση εξουσίας υπάρχει, όταν το δικαστήριο άσκησε δικαιοδοσία που δεν του δίνει ο νόμος. Η υπέρβαση εξουσίας απαντάται είτε ως θετική είτε ως αρνητική. Θετική υπέρβαση εξουσίας υπάρχει όταν το δικαστήριο αποφάσισε για ζήτημα που δεν υπαγόταν στη δικαιοδοσία του, ενώ αρνητική, όταν παρέλειψε να αποφασίσει για ζήτημα που είχε υποχρέωση να απαντήσει στα πλαίσια της δικαιοδοσίας του. Η διάταξη ενδεικτικά αναφέρει μερικές μόνο περιπτώσεις υπέρβασης εξουσίας, όπως, όταν α) το δικαστήριο αποφάσισε για υπόθεση που δεν υπάγεται στη δικαιοδοσία του, β) έλυσε προκαταρκτικό ζήτημα που υπάγεται σύμφωνα με ρητή διάταξη του νόμου στην αποκλειστική δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων, γ) έκρινε για την πολιτική αγωγή, δ) καταδίκασε για έγκλημα για το οποίο δεν υποβλήθηκε η απαιτούμενη αίτηση ή έγκληση ή για το οποίο δε δόθηκε η άδεια δίωξης ή για το οποίο δεν έχει ρητά επιτραπεί η έκδοση. Η δε Επιστήμη και νομολογία έχουν δεχτεί ότι στην υπέρβαση εξουσίας υπάγονται και οι εξής περιπτώσεις: ήτοι, η μη έγκυρη έναρξη της κύριας διαδικασίας, η έκδοση απόφασης επί της ουσίας παρά την αναιτιολόγητη απόρριψη αιτήματος αναβολής, η περάτωση της δίκης παρά τα οριζόμενα στο άρθρο 370, η αναρμοδιότητα καθ’ ύλη ή κατά τόπο, η έρευνα κατ’ ουσία χωρίς νόμιμη κλήτευση, η απόρριψη παρά το νόμο της έφεσης ως απαράδεκτης ή ανυποστήρικτης, καθώς και οι παραβάσεις οι σχετικές με το επεκτατικό αποτέλεσμα του ενδίκου μέσου. Δεν ιδρύεται όμως λόγος αναιρέσεως για υπέρβαση (θετική) εξουσίας όταν το δικαστήριο της ουσίας, προκειμένου να αποφανθεί για την ενοχή ή την αθωότητα του κατηγορουμένου έλαβε υπόψη του και συνεκτίμησε με τις λοιπές αποδείξεις και παράνομο αποδεικτικό μέσο.
Στην περίπτωση αυτή δημιουργείται απόλυτη ακυρότητα που συνέβη κατά τη διαδικασία στο ακροατήριο, η οποία και καθιδρύει τον προβλεπόμενο από το άρθρο 510 παρ.1 στοιχ. Α ΚΠΔ, λόγο αναιρέσεως.
Περαιτέρω, κατά το άρθρο 370 Α του ΠΚ, όπως ίσχυε κατά τον κρίσιμο εν προκειμένω χρόνο, δηλαδή πριν την αντικατάσταση του αρχικά με το άρθρο 12 παρ. 8 του ν. 3090/2002 και στη συνέχεια με το άρθρο 10 παρ. 1 του Ν. 3674/2008, “1. Όποιος αθέμιτα παγιδεύει ή με οποιονδήποτε άλλον τρόπο παρεμβαίνει σε τηλεφωνική σύνδεση ή συσκευή με σκοπό να πληροφορηθεί ή να μαγνητοφωνήσει το περιεχόμενο τηλεφωνικής συνδιάλεξης μεταξύ τρίτων τιμωρείται με φυλάκιση. Η χρησιμοποίηση από το δράστη των πληροφοριών ή μαγνητοταινιών που αποκτήθηκαν με αυτόν τον τρόπο θεωρείται επιβαρυντική περίπτωση. 2. Όποιος αθέμιτα παρακολουθεί με ειδικά τεχνικά μέσα ή μαγνητοφωνεί προφορική συνομιλία μεταξύ τρίτων που δεν διεξάγεται δημόσια ή μαγνητοσκοπεί μη δημόσιες πράξεις τρίτων, τιμωρείται με φυλάκιση. Με την ίδια ποινή τιμωρείται και όποιος μαγνητοφωνεί ιδιωτική συνομιλία μεταξύ αυτού και τρίτου χωρίς τη συναίνεση του τελευταίου. Το δεύτερο εδάφιο της παραγράφου 1 αυτού του άρθρου εφαρμόζεται και σ’ αυτήν την περίπτωση. 3. Με φυλάκιση τιμωρείται όποιος κάνει χρήση των πληροφοριών ή των μαγνητοταινιών ή των μαγνητοσκοπή σεων που αποκτήθηκαν με τους τρόπους που προβλέπονται στις παραγράφους 1 και 2 αυτού του άρθρου. 4. Η πράξη της παραγράφου 3 δεν είναι άδικη αν η χρήση έγινε ενώπιον οποιουδήποτε δικαστηρίου, ανακριτικής ή άλλης δημόσιας αρχής για τη διαφύλαξη δικαιολογημένου συμφέροντος που δεν μπορούσε να διαφυλαχθεί διαφορετικά και ιδίως σε ποινικό δικαστήριο για την υπεράσπιση του κατηγορουμένου και γενικά αν η χρήση έγινε για την εκπλήρωση καθήκοντος του κατηγορουμένου ή για τη διαφύλαξη έννομου ή άλλου δικαιολογημένου ουσιώδους δημοσίου συμφέροντος”. Κατά δε το άρθρο 177 παρ. 2 του Κ.Π.Δ., όπως προστέθηκε με το άρθρο 2 παρ. 7 του ν. 2408/1996, “.. αποδεικτικά μέσα, που έχουν αποκτηθεί με αξιόποινες πράξεις ή μέσω αυτών, δεν λαμβάνονται υπόψη για την κήρυξη της ενοχής, την επιβολή ποινής ή την λήψη μέτρων καταναγκασμού, εκτός εάν πρόκειται για κακουργήματα που απειλούνται με ποινή ισόβιας κάθειρξης και εκδοθεί για το ζήτημα αυτό ειδικά αιτιολογημένη απόφαση του δικαστηρίου…”. Περαιτέρω, κατά τα άρθρα 2 παρ. 1, 9 παρ. 1 εδ. β’, 9Α και 19 παρ. 1 και 3 του Συντάγματος, ο σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν την πρωταρχική υποχρέωση της πολιτείας. Η ιδιωτική ζωή και οικογενειακή ζωή του ατόμου είναι απαραβίαστη. Καθένας έχει δικαίωμα προστασίας από τη συλλογή, επεξεργασία και χρήση των προσωπικών του δεδομένων, όπως ο νόμος ορίζει. Απαγορεύεται η χρήση αποδεικτικών μέσων, που έχουν αποκτηθεί κατά παράβαση του απορρήτου της ελεύθερης ανταπόκρισης ή επικοινωνίας. Τέλος κατά το άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), η οποία κυρώθηκε με το ΝΔ 53/1974 και έχει υπερνομοθετική ισχύ, σύμφωνα με το άρθρο 28 παρ. 1 του Συντάγματος, “κάθε πρόσωπο δικαιούται στο σεβασμό της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής του, της κατοικίας του και της αλληλογραφίας του. Δεν επιτρέπεται επέμβαση δημοσίας αρχής στην άσκηση του δικαιώματος αυτού παρά μόνο στο μέτρο που αυτή η επέμβαση προβλέπεται υπό του νόμου και αποτελεί μέτρο το οποίο, σε μια δημοκρατική κοινωνία, είναι αναγκαίο δια την εθνική ασφάλεια, την δημοσία ασφάλεια, την οικονομική ευημερία της χώρας, την προάσπιση της τάξης και την πρόληψη ποινικών αδικημάτων, την προστασία της υγείας ή της ηθικής, ή την προστασία των δικαιωμάτων και ελευθεριών άλλων”. Από τις ως άνω διατάξεις προκύπτει ότι η εν αγνοία και χωρίς τη συναίνεση των συνομιλητών μαγνητοφώνηση ιδιωτικής συνομιλίας αποτελεί δέσμευση και περιορισμό στην ελεύθερη άσκηση της επικοινωνίας. Η αποτυπώνουσα την ιδιωτική συνομιλία σχετική μαγνητοταινία είναι απαγορευμένο αποδεικτικό μέσο και δεν λαμβάνεται υπόψη από το δικαστήριο για την κήρυξη της ενοχής ή την επιβολή ποινής ή τη λήψη μέτρων καταναγκασμού. Κατ’ εξαίρεση όμως, κατά ρητή νομοθετική πρόβλεψη επιτρέπεται η λήψη τέτοιου αποδεικτικού μέσου εάν πρόκειται για κακουργήματα που απειλούνται με ποινή ισόβιας κάθειρξης και έχει εκδοθεί για το ζήτημα αυτό απόφαση δικαστηρίου που να αιτιολογεί ειδικά τους λόγους για τους οποίους επιβάλλεται η λήψη υπόψη του παράνομου αποδεικτικού μέσου και για την κήρυξη της ενοχής ή την επιβολή ποινής στον κατηγορούμενο (Πρβλ. Ολομ. ΑΠ 1/2001 Πολιτική) και επιτρέπεται η χρήση αυτών ενώπιον οποιασδήποτε δικαστικής ή άλλης ανακριτικής αρχής για την διαφύλαξη δικαιολογημένου συμφέροντος, που δεν μπορούσε να διαφυλαχθεί διαφορετικά. Ο νόμος, αναφερόμενος μόνο για την περίπτωση κηρύξεως της ενοχής ή της επιβολής ποινής, ουδέν διαλαμβάνει περί του επιτρεπτού η μη της μαγνητοταινίας ως αποδεικτικού μέσου για την απόδειξη της αθωότητας του κατηγορουμένου. Ενόψει, όμως, της θεμελιώδους συνταγματικής διατάξεως του άρθρου 2 παρ. 1 που ανάγει σε πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας τον σεβασμό και την προστασία της ανθρώπινης αξίας, του γεγονότος ότι τα έννομα αγαθά της ζωής της τιμής και της ελευθερίας, τα οποία απολαύουν απόλυτης συνταγματικής προστασίας (άρθρο 5 παρ. 2 του Συντάγματος), τίθενται σε διακινδύνευση στην περίπτωση μη απόδειξης της αθωότητας του κατηγορουμένου, κάμπτεται ο κανόνας του άρθρου 19 παρ. 3 του Συντάγματος της μη χρήσεως των παρανόμως κτηθέντων αποδεικτικών μέσων, όταν αυτά αποτελούν το μόνο προτεινόμενο από αυτόν (κατηγορούμενο) αποδεικτικό μέσο προς απόδειξη της αθωότητας του, υπό τον περιορισμό πάντοτε της αρχής της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος), εάν δηλαδή, στη συγκεκριμένη περίπτωση, λαμβανομένης υπόψη και της βαρύτητας του εγκλήματος, για το οποίο κατηγορείται ο κατηγορούμενος, το εν λόγω αποδεικτικό μέσο είναι το μόνο αναγκαίο και πρόσφορο για την απόδειξη της αθωότητας του. Επομένως, ενόψει του ότι συνταγματικά υπέρτερο αγαθό, από το αγαθό της ελευθερίας της επικοινωνίας, είναι η προσωπική ελευθερία, η οποία κατοχυρώνεται από τις διατάξεις των άρθρων 5, 6,και 7 του Συντάγματος, το απόρρητο της ελευθερίας της επικοινωνίας κάμπτεται και επιτρέπεται η χρήση στο δικαστήριο του προϊόντος της αθέμιτης μαγνητοφώνησης ιδιωτικής συνομιλίας, προκειμένου να απαλλαγεί ένας αθώος και να αποφευχθεί μια άδικη βαρύτερη καταδίκη του κατηγορουμένου. Περί αυτών θα κρίνει ο δικαστής, ο οποίος σε καταφατική περίπτωση, θα συνεκτιμήσει τα ευνοϊκά σημεία του παράνομου αποδεικτικού μέσου για τον προτείνοντα αυτό ως κατηγορούμενο (ΑΠ 1261/2009, ΑΠ 813/2008, ΑΠ 611/2006). Τέλος, μεταξύ των λόγων απόλυτης ακυρότητας κατά τη διαδικασία στο ακροατήριο, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 171 του ΚΠΔ, η ύπαρξη της οποίας ιδρύει τον εκ του άρθρου 510 παρ. 1 στοιχ. Α’ του ΚΠΔ λόγο αναιρέσεως, περιλαμβάνεται και η περίπτωση κατά την οποία δεν τηρήθηκαν οι διατάξεις που καθορίζουν την εμφάνιση, την εκπροσώπηση και την υπεράσπιση του κατηγορουμένου και την άσκηση των δικαιωμάτων που του παρέχονται, στις περιπτώσεις και με τις διατυπώσεις που επιβάλλει ο νόμος, (αρθρ. 171 παρ. 1 περ. δ’). Είναι όμως προφανές ότι ο παραπάνω λόγος αναιρέσεως έχει καθιερωθεί υπέρ του κατηγορουμένου και για την προάσπιση των δικαιωμάτων του και η απόλυτη ακυρότητα που τυχόν έλαβε χώρα, δεν μπορεί σε καμιά περίπτωση να καταλήξει σε βάρος του (ΑΠ 1305/99).
Συνεπώς, την ως άνω ακυρότητα σε περίπτωση αθώωσης του κατηγορουμένου, δεν μπορεί να την προτείνει σε βάρος του ούτε ο Εισαγγελέας ούτε ο πολιτικώς ενάγων (ΑΠ 2041/2001).
Στην προκειμένη περίπτωση, από τα στοιχεία της δικογραφίας, που επιτρεπτώς επισκοπούνται για την έρευνα της βασιμότητας ή μη της ένδικης αίτησης του Εισαγγελέα προκύπτουν τα εξής: Με την προσβαλλόμενη 265/2010 απόφαση του Πενταμελούς Εφετείου Λάρισας, αθωώθηκε ο κατηγορούμενος Χ. Ζ. για την πράξη της κακουργηματικής υπεξαίρεσης κατ’ εξακολούθηση, ενώ πρωτοδίκως είχε καταδικαστεί αυτός με την 505/2006 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων Λάρισας σε κάθειρξη επτά (7) ετών. Το δευτεροβάθμιο δικαστήριο, προκειμένου να καταλήξει στην αθωωτική για τον κατηγορούμενο κρίση του, έλαβε υπόψη του, μεταξύ των άλλων αποδεικτικών μέσων, όπως προκύπτει από το σκεπτικό της προσβαλλόμενης ως άνω 265/2010 αθωωτικής απόφασης, και τις από 28-12-2004 και 13-7-2006 εκθέσεις πραγματογνωμοσύνης που διατάχθηκαν με τις 162/2004 και 464/2005 παρεμπίπτουσες αποφάσεις του Πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, οι οποίες περιέχουν την απομαγνητοφώνηση της καταγραφείσας σε μαγνητοταινία συνομιλίας του κατηγορουμένου με τον πολιτικώς ενάγοντα Χ. Χ., την έκθεση της απομαγνητοφώνησης της ΔΕΕ Αθηνών, η οποία διενεργήθηκε κατόπιν σχετικού αιτήματος του πολιτικώς ενάγοντος, καθώς και τις από 24-1-2005 έκθεση Τεχνικού Συμβούλου Ι. Σ., έκθεση απομαγνητοφώνησης Τεχνικού Συμβούλου Κ. και Έκθεση απομαγνητοφώνησης Τεχνικού Συμβούλου Κ.. Δηλαδή, το Πενταμελές Εφετείο Λάρισας πείστηκε για την αθωότητα του κατηγορουμένου, συνεκτιμώντας εκτός από άλλες αποδείξεις, και τις απομαγνητοφωνήσεις μαγνητοταινίας που προσκόμισε ο κατηγορούμενος, για την οποία, κατόπιν εκδόσεως των ως άνω 162/2004 και 464/2005 παρεμπιπτουσών αποφάσεων του Πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, είχαν διαταχθεί πραγματογνωμοσύ νες περί της γνησιότητας των συνομιλιών μεταξύ του πολιτικώς ενάγοντος και του κατηγορουμένου. Όμως, όπως προκύπτει από τα πρακτικά συνεδρίασης της προσβαλλόμενης απόφασης, αλλά και της πρωτόδικης που αναγνώσθηκε στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο, καθώς και των παρεμπιπτουσών ως άνω αποφάσεων, ο πολιτικώς ενάγων, όχι μόνο δεν αντέλεξε, αλλά αντιθέτως, και οι δύο διάδικοι (κατηγορούμενος και πολιτικώς ενάγων), ζήτησαν την ανάγνωση της απομαγνητοφώνησης της παραπάνω συνομιλίας, πράγμα το οποίο και έγινε, ο δε πολιτικώς ενάγων αμφισβήτησε μόνο τη γνησιότητα της καταγραφής, και το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, κατόπιν σχετικού αιτήματος, με την 162/2004 απόφαση του, διέταξε πραγματογνωμοσύνη προς διαπίστωση της γνησιότητας της μαγνητοφωνήσεως. Στη συνέχεια το ίδιο δικαστήριο με την 464/2005 παρεμπίπτουσα απόφαση του διέταξε, κατόπιν παραδοχής σχετικού αιτήματος του πολιτικώς ενάγοντος, την εκ νέου διενέργεια πραγματογνωμοσύνης από την αρμόδια Υπηρεσία της ΕΛ.ΑΣ (ΔΕΕ), η οποία και πάλι αποφάνθηκε υπέρ της γνησιότητας της μαγνητοφωνήσεως. Το Πρωτοβάθμιο δικαστήριο, με την προαναφερθείσα 505/2006 απόφαση του, εκτίμησε και τις δύο εκθέσεις, την τελευταία μάλιστα των οποίων (ΔΕΕ) την προσκόμισε σ’ αυτό ο πολιτικώς ενάγων και ζήτησε την ανάγνωσή της, χωρίς να πεισθεί από το περιεχόμενό τους για την αλήθεια του καταλυτικού της κατηγορίας ισχυρισμού του κατηγορουμένου και ακολούθως τον κήρυξε ένοχο και τον καταδίκασε για την ως άνω αξιόποινη πράξη.
Η ενέργεια αυτή του δικαστηρίου καταδεικνύει ότι η μαγνητοταινία και η απομαγνητοφώνηση του περιεχομένου της θεωρήθηκε από αυτό, στο οποίο για πρώτη φορά προσκομίστηκε και ζητήθηκε η ανάγνωσή του, ως το μόνο πρόσφορο για την απόδειξη της αθωότητας του κατηγορουμένου αποδεικτικό μέσο, έστω και αν ο κατηγορούμενος πρότεινε και άλλα αποδεικτικά μέσα (μάρτυρες κλπ), διαφορετικά το δικαστήριο δεν θα το αναγίγνωσκε, ούτε θα διέτασσε πραγματογνωμοσύνη, προς διαπίστωση της αμφισβητηθείσας γνησιότητας της καταγραφής, η οποία και απομαγνητοφωνήθηκε. Όπως δε προαναφέρθηκε τις εκθέσεις της πραγματογνωμοσύνης και την εμπεριεχόμενη σ’ αυτές απομαγνητοφώνηση της συνομιλίας του κατηγορουμένου με τον πολιτικώς ενάγοντα, όπως προκύπτει από τα πρακτικά της προσβαλλόμενης απόφασης, ανέγνωσε και το Πενταμελές Εφετείο, χωρίς να προβληθεί αντίρρηση και πάλι από τον πολιτικώς ενάγοντα, και τις εκτίμησε μετά των λοιπών αποδεικτικών μέσων για να καταλήξει σε αθωωτική για τον κατηγορούμενο κρίση, λόγω αμφιβολιών. Από όλα τα ανωτέρω σαφώς συνάγεται ότι, ανεξάρτητα του εάν το ληφθέν υπόψη από το δικαστήριο της ουσίας ως άνω απαγορευμένο αποδεικτικό μέσο ήταν ή όχι στη συγκεκριμένη περίπτωση το μόνο αναγκαίο και πρόσφορο για την απόδειξη της αθωότητας του κατηγορουμένου αποδεικτικό μέσο, η ενέργεια αυτή του δικαστηρίου δεν συνιστά υπέρβαση εξουσίας, κατά την προαναφερθείσα έννοια, αφού τούτο είχε κατά νόμο δικαιοδοσία να κρίνει περί της συνδρομής ή μη της άνω προϋποθέσεως για την κατ’ εξαίρεση χρήση και λήψη υπόψη του απαγορευμένου τούτου αποδεικτικού μέσου.
Συνεπώς ο πρώτος λόγος αναιρέσεως του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Η’ του ΚΠΔ για υπέρβαση (θετική) εξουσίας, εκ του ότι το δικαστήριο έλαβε υπόψη παράνομο αποδεικτικό μέσο, το οποίο δεν ήταν το μόνο αναγκαίο και πρόσφορο, για την απόδειξη της αθωότητας του κατηγορουμένου, είναι απαράδεκτος και απορριπτέος. Αλλά, και αν ακόμη θεωρηθεί ότι με το λόγο αυτό αναίρεση προβάλλεται η πλημμέλεια της απόλυτης ακυρότητας που συνέβη κατά τη διαδικασία στο ακροατήριο επειδή το Δικαστήριο έλαβε υπόψη του το ως άνω παράνομο αποδεικτικό μέσο, και πάλι ο λόγος αυτός είναι απορριπτέος ως απαράδεκτος, αφού σύμφωνα με τα προαναφερθέντα, ο λόγος αυτός βάλλει κατά της κρίσεως του δικαστηρίου για αθώωση του κατηγορουμένου και ως εκ τούτου δεν μπορεί να προταθεί σε βάρος αυτού από τον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου.
Από τις διατάξεις των άρθρων 329, 331, 333 παρ.2, 358, 364 και 369 ΚΠΔ σε συνδυασμό με εκείνη του άρθρου 171 παρ. 1 στοιχ. δ’ του ίδιου Κώδικα, προκύπτει ότι η λήψη υπόψη από το δικαστήριο της ουσίας, για το σχηματισμό της κρίσης του για την ενοχή ή αθωότητα του κατηγορουμένου εγγράφων που δεν προκύπτει ότι αναγνώσθηκαν, επιφέρει απόλυτη ακυρότητα της διαδικασίας, η οποία ιδρύει τον από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Α’ ΚΠΔ λόγο αναιρέσεως, διότι έτσι αποστερείται ο κατηγορούμενος της δυνατότητας να εκθέσει τις απόψεις του και να προβεί σε παρατηρήσεις σχετικές με το αποδεικτικό αυτό μέσο. Το περιεχόμενο του εγγράφου δεν είναι απαραίτητο να αναφέρεται στα πρακτικά της αποφάσεως, είναι όμως αναγκαίο να αναφέρονται τα στοιχεία από τα οποία προσδιορίζεται με επάρκεια ή ταυτότητα του, έτσι ώστε να μην καταλείπεται αμφιβολία ποιο έγγραφο αναγνώσθηκε και λήφθηκε υπόψη, προς δε σε ποιο έγγραφο στηρίχθηκε η κρίση του δικαστηρίου, χωρίς βέβαια τα στοιχεία αυτά να απαιτείται να συμπίπτουν με τα στοιχεία του πλήρους τίτλου του εγγράφου. Ο προσδιορισμός, δηλαδή, της ταυτότητος του εγγράφου, είναι αναγκαίος μόνο για τη δημιουργία βεβαιότητας, ότι το έγγραφο αυτό και όχι κάποιο άλλο αναγνώσθηκε στη συγκεκριμένη δίκη και δόθηκε η δυνατότητα στον κατηγορούμενο να υποβάλει τις παρατηρήσεις και εξηγήσεις του, ως προς το περιεχόμενο του, ο προσδιορισμός δε αυτός είναι ανεξάρτητος από την πληρότητα ή μη του τίτλου του. Άλλως, αν, δηλαδή η ταυτότητα του εγγράφου δεν προσδιορίζεται με επάρκεια και αναμφίβολα παραβιάζονται οι ανωτέρω διατάξεις, που επιβάλλουν την ανάγνωση των εγγράφων στο ακροατήριο, τα οποία έλαβε υπόψη του το δικαστήριο για την ενοχή ή αθωότητα του κατηγορουμένου υπάρχει απόλυτη ακυρότητα. Όμως, εάν από την αόριστη αναφορά της ταυτότητας ενός εγγράφου που αναγνώσθηκε, δημιουργείται ασάφεια από το αιτιολογικό της αποφάσεως ως προς το αν το δικαστήριο της ουσίας έλαβε υπόψη του το έγγραφο αυτό που αναγνώσθηκε και αν στήριξε ή όχι σ’ αυτό την κρίση του, τότε δημιουργείται ο από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Δ’ του ΚΠΔ λόγος αναιρέσεως για έλλειψη αιτιολογίας (ΑΠ 343/2010). Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από το σκεπτικό της προσβαλλόμενης απόφασης, το Πενταμελές Εφετείο Λάρισας για την κρίση του περί της αθωότητας του κατηγορουμένου έλαβε υπόψη του μεταξύ των άλλων αποδεικτικών μέσων και τα έγγραφα (που αναγνώσθηκαν). Μεταξύ δε των αναγνωσθέντων εγγράφων, όπως αναφέρεται στα πρακτικά της προσβαλλόμενης απόφασης, είναι και “τα προσκομιζόμενα και συραμμένα σε φάκελο με διάφανο εξώφυλλο”, χωρίς άλλη αυτών εξειδίκευση. Τα έγγραφα αυτά δεν φέρονται ως αναγνωστέα κατά την πρωτόδικη δίκη, όπως αυτό προκύπτει από τα πρακτικά αυτής. Προσκομίστηκαν επομένως για πρώτη φορά στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο. Όμως, η ταυτότητα των εγγράφων αυτών δεν προσδιορίζεται επακριβώς κατά τα γενικά χαρακτηριστικά τους, αλλά όλως αορίστως αναφέρεται η ταυτότητα αυτών, ως αναγνωστέων εγγράφων, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ασάφεια από το σκεπτικό της προσβαλλόμενης απόφασης, για το εάν το Πενταμελές Εφετείο Λάρισας έλαβε υπόψη του και τα έγγραφα αυτά και αν στήριξε ή όχι και σε αυτά την κρίση του για την αθώωση του κατηγορουμένου. Επομένως, εκ του λόγου αυτού υπάρχει, κατά τα προεκτεθέντα, έλλειψη της κατά το Σύνταγμα και τον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας επιβαλλόμενης ειδικής εμπεριστατωμένης αιτιολογίας της προσβαλλόμενης απόφασης και πρέπει γι’ αυτό να γίνει δεκτός ως βάσιμος ο σχετικός εκ του άρθρου 510 παρ. 1 στοιχ. Δ’ ΚΠΔ δεύτερος λόγος αναιρέσεως και να παραπεμφθεί η υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο δικαστήριο που την εξέδωσε, αφού είναι δυνατή η συγκρότηση του από άλλους δικαστές, εκτός εκείνων που δίκασαν προηγουμένως (αρθρ. 519 παρ. 1 ΚΠΔ).
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ
Αναιρεί την 265/2010 απόφαση του Πενταμελούς Εφετείου Λάρισας. Και
Παραπέμπει την υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως.
Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 22 Ιουνίου 2011.
Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 4 Οκτωβρίου 2011.
Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ
www.areiospagos.gr